Van stadsmanager tot Obama

De macht van de president

De president van Amerika heeft in zijn land veel macht, vooral wat betreft het buitenlands beleid. Het verbaast je dat hij op dat gebied beslissingen kan nemen zonder het Congres oftewel het federale parlement om toestemming te vragen. Sterker nog: je ziet hem slechts één dag per jaar in het Congres om de afgevaardigden toe te spreken. Tijdens de ‘State of the Union’ ontvouwt hij dan zijn plannen voor het komende jaar. Dat de president machtig is, kun je ook concluderen uit het feit dat hij kan weigeren om door het Congres goedgekeurde wetten te ondertekenen.

Binnenlands beleid

Zijn macht ten aanzien van het binnenlands beleid is echter beperkt. De vijftig Amerikaanse staten bezitten namelijk veel financiële en bestuurlijke autonomie. Je neemt waar dat zij zelf veel regelen wat binnen de grenzen van de staten valt. Wel zie je dat er in de loop van de geschiedenis meer samenwerking is ontstaan tussen de federale overheid en de staten. Overigens staan de grondwet en de federale wetten boven de wetten van de afzonderlijke staten.

Parlement en regering

In Nederland zie je dat het parlement en de regering van elkaar afhankelijk zijn. In Amerika is dat niet het geval. De regering kan daar functioneren zonder het vertrouwen van het parlement te hebben. Als minister hoef je daar niet te vrezen door het parlement naar huis gestuurd te worden. De president heeft wel de bevoegdheid om zijn ministers te ontslaan.

Het Congres

img_2213Je kunt het Amerikaanse parlement enigszins vergelijken met dat van Nederland. Het omvat ook twee kamers. Je mag het Huis van Afgevaardigden vergelijken met onze Tweede Kamer en de Senaat met de Eerste Kamer. In het Huis tref je van elke staat minstens één vertegenwoordiger aan. Staten met meer inwoners leveren ook meer vertegenwoordigers. In de Senaat kom je die evenredige vertegenwoordiging echter niet tegen. Hoe groot of hoe klein een staat ook is, er worden steeds twee vertegenwoordigers afgevaardigd. Als afgevaardigde word je rechtstreeks door de bewoners gekozen.

50 staten

In elke staat kom je dezelfde politieke structuur tegen. Evenals op landelijk niveau is er een Congres. Dat mag je vergelijken met de Provinciale Staten zoals ons land dat kent. Bij ons staat de Commissaris van de Koningin aan het hoofd, bij het Congres van een Amerikaanse staat is dat een gouverneur. Deze wordt rechtstreeks door de inwoners gekozen. Als gouverneur heb je behoorlijk veel macht. Zo kan hij een veto uitspreken over beslissingen die het Congres neemt.

Onder aan de politieke ladder

De vaste structuur op landelijk niveau en op het niveau van de staten kom je niet meer tegen in de onderste lagen van bestuur. Daar tref je allereerst een soort provincies aan, in Amerika counties genoemd. In totaal zijn dat er meer dan 3000. De onderste bestuurslaag wordt gevormd door gemeenten. Hoewel steden niet zozeer als gemeenten worden gezien, kun je ze voor het gemak hier wel onder rangschikken.

Grote verschillen

Je ziet grote verschillen in de politieke structuur, zowel op het niveau van counties als van gemeenten. In sommige functies kun je gekozen worden, in andere word je weer benoemd.
Dat geldt vooral voor raadsleden. Burgemeesters en commissies worden over het algemeen wel rechtstreeks door de inwoners gekozen. In sommige gemeenten heb je ook als burger mogelijkheden om belangrijke besluiten te nemen. Dat gebeurt dan tijdens bijeenkomsten waar gezamenlijke besluiten worden genomen.

Je stem uitbrengen

Registreren is verplicht om als inwoner van de Verenigde Staten je stem te kunnen uitbrengen. Je kunt je als republikein, democraat of onafhankelijke laten registreren.

Verbaas je niet als je in het stemlokaal meer dan 10 stemmen kunt uitbrengen. Dat is het gevolg van veel functies in de staten en er onder gelegen bestuurslagen. Kandidaten voor deze talloze functies worden over het algemeen gekozen. Amerika wijkt daarin duidelijk af van Europa. Daar is veel meer sprake van benoemen in politieke functies.

Voorverkiezingen

In de Verenigde Staten komt je het fenomeen van voorverkiezingen veelvuldig tegen. Als kandidaat van een partij word je via dergelijke openbare verkiezingen gekozen. In onze ogen komt daar veel show aan te pas. Denk maar eens aan de wijze hoe sommige presidentskandidaten zich manifesteren. Donald Trump is daar in dat jaar een duidelijk voorbeeld van. Deze steenrijke kandidaat maakt er geen probleem van om tegenkandidaten en zittende politici voor alles en nog wat uit te maken.

President kiezen

Als Amerikaans burger kun je veel en vaak kiezen. Echter het rechtstreeks kiezen van de president is voorbehouden aan kiesmannen. De burger krijgt wel de gelegenheid om op zijn kiesman te stemmen. Hij kiest in zijn staat die kiesman die heeft aangegeven op zijn presidentskandidaat te kiezen. Dit alles volgens het systeem van de ‘winner-take-all’.
Als kandidaat krijg je dan in een staat de stem van alle kiesmannen als in die staat een meerderheid is behaald.

 

Niek Hindriks